2.739
66

Correspondent Latijns-Amerika

Marjon van Royen (1957) begint haar journalistieke carrière in Italië.
"Ik ging naar Rome, werkte in een Pizzeria en begon daar mijn eerste stukjes te schrijven."
Eerst werkt ze voor de Groene Amsterdammer, later kwam er de radio bij.
Na de zoveelste maffiamoord en regeringswisselingen is ze toe aan wat anders. In 1993 verscheen Italië op maandag over haar ervaringen als correspondent.
Ze werd verslaggeefster voor het NRC Handelsblad en reist op en neer tussen Nederland en Bosnië om de oorlog in de jaren negentig te verslaan.
Daarna werd ze correspondent voor NRC in Latijns-Amerika.
"Het was de mooiste kans die ik van mijn leven heb gekregen. Moet je voorstellen: een heel continent vol Latino's."
De eerste twee jaar woont ze in Mexico-stad, sinds 1999 in Rio de Janeiro.
"Ik hou van dit continent. Van de gesloten Mexicanen tot de uitbundige Brazilianen. Ik hou van de gekte, het gesjoemel. De manier waarop pijn en levensvreugde hier uiteindelijk toch altijd samen op lijken te gaan. Eigenlijk wil ik hier nooit meer weg."
"Latijns-Amerika is het mooiste continent ter wereld, met de vrolijkste en moedigste mensen die je kunt bedenken. Maar ook nog vol ongelijkheid. Elke dag kijk ik met bewondering naar de mensen, en prijs ik de hemel dat ik het geluk heb hier te wonen!"
Nederland vindt ze een mooi land. 'Een prachtige, supergeorganiseerde bibliotheek.' Sinds januari 2003 werkt ze voor de NOS, de Vlaamse VRT en recent ook voor Paradise FM Curaçao.
Voor Marjon zijn radio en schrijven even grote passies. "Het zijn elkaars tegenpolen, en ze vullen elkaar aan. Schrijven is bezinken, terwijl radio de explosie is waarin je met één grote knal het verhaal laat horen. Latijns-Amerika is een geluidsparadijs. Er is altijd iets te horen. Ik woon in de droom van elke radiomaker."
In 2004 verscheen De nacht van de schreeuw over de bijzondere vriendschap met de kokkin Sandra Romero in het mysterieuze en zwijgzame Mexico.
In 2005 won Marjon de Radio 1 Publieksprijs met haar reportage "Sloppenwijk Brazilië", een filmisch en haast documentair verslag van de drugsoorlog in de sloppenwijken van Rio de Janeiro.
Sinds 2005 is er voor de NOS ook televisie bijgekomen. "Ik vond het eerst gedoe, met al die kabels en snoeren. Maar nu weet ik dat veel beelden onmogelijk zijn na te vertellen."
In 2009 won Marjon de 'Prix de Roef' - een interne prijs van de NOS - voor de beste buitenland radio reportage van 2008, en in 2012 voor het beste bureau-onderwerp radio 2011.
Op 1 januari 2013, na dertien jaar correspondentschap, vertrok zij bij de NOS vanwege het roulatiesysteem dat het NOS Nieuws invoerde. Voortaan mogen correspondenten nog maar drie of vijf jaar op een plek zitten. Daarna moeten de correspondenten naar een andere standplaats of terug naar Hilversum om een "frisse blik" te behouden.
In een interview in de Volkskrant zegt van Royen: "In Berlijn moet je anders opereren dan in Rio; het is een volstrekt andere cultuur. Het is veelzeggend dat de leiding van de NOS denkt dat het correspondentschap een trucje is dat je overal kunt toepassen."
"Het is een visie op buitenlandjournalistiek die eigen is aan deze tijd. De eerste vraag is altijd: wat is de Nederlandse invalshoek? We zijn zo met onszelf bezig. In de tijd dat ik correspondent ben, heb ik het zien veranderen. Toen ik dertig jaar geleden begon als schrijvend journalist in Italië, werd elk stuk uit mijn handen getrokken. Nederland was een klein land dat veel van de wereld moest weten, dachten we. Nu vinden wij onszelf groot en willen we de wereld met de Nederlandse maat nemen."
(Foto: Anja van Wijgerden)

Dilma Rousseff: geofferd op het altaar van de democratie

Over het afzetten van de Braziliaanse president en de terugkeer naar de 'oude macht' in de achtertuin van Amerika

‘Het gaat goed’ met Latijns Amerika, schreef de Amerikaanse denktank-baas Richard Haass op Bevrijdingsdag prominent in de Volkskrant. Volgens de voorzitter van de Counsel on Foreign Relations gaat hier zelfs zo goed, dat we Europa de ogen uitsteken. Het oude continent is ‘geheel in beslag genomen door de vluchtelingencrisis en de terreur’. Terwijl Latijns Amerika hard op weg is de enige plaats op aarde te worden waar iedereen ‘met bewondering –of zelfs afgunst- naar kijkt’.

Als je Haass zo leest, riskeren we hier straks hele vloten Europese ‘gelukszoekers’ op de kust.

Neem Brazilië, het grootste land van de regio. De economie krimpt nogal, geeft Haass toe.
Inderdaad: het land verkeert in de zwaarste economische crisis sinds 80 jaar. Mensen worden met miljoenen tegelijk de straat op gegooid. Patiënten creperen in de rij voor de openbare ziekenhuizen. Terwijl de overheid miljarden pompt in de aanstormende Olympische Spelen. Toegegeven, terroristische aanslagen hoeft men hier niet te vrezen: de nieuw gebouwde Olympische bruggen en stadions storten vanzelf al in elkaar.

Zou dat de ‘afgunst’ van Europa wekken? Nee. Haass heeft het over het ‘politieke proces’ dat hier aan de gang is. Oftewel: de klucht waarmee de linkse Arbeiderspartij (PT) in Brazilië afgelopen week is uitgeschakeld.

Corrupte coalities
Dertien jaar was de PT van arbeider-president Lula, en later Dilma Rousseff aan de macht. Voor het eerst hadden de Braziliaanse armen een eigen vertegenwoordiging. Tientallen miljoenen mensen klommen dankzij de herverdelingspolitiek van de PT uit de armoede. Maar de Arbeiderspartij had geen meerderheid. Dus sloot ze coalities met de corrupte ‘huurpartijen’ van de oude Braziliaanse elite. In plaats van de politiek schoon te vegen, maakte de PT zelf ook vuile handen.

Afgelopen week donderdag werd gekozen PT-president Dilma Rousseff haar paleis uitgezet. Niet omdat ze zelf corrupt zou zijn. Zelfs haar grootste tegenstander, oud-president FH Cardoso van de oppositie gaf het dit weekend toe: ‘Dilma is onschuldig. Ze heeft geen enkele misdaad begaan. Alleen politieke fouten’.

Koeien van fouten moeten dat geweest zijn! Afgezet door een corrupt parlement, en vervangen door een mogelijke nog corruptere vicepresident: oud-coalitiegenoot en baas van de elitepartij PMDB. ‘De butler uit een horrorfilm’, werd de man door zijn eigen partijgenoten genoemd. Donderdag stak hij dan eindelijk het mes in de rug van de vrouw waarover hij openlijk jammerde dat zij hem misbruikte ‘als louter versiering’.

ministrosCoup
Dezelfde dag nog deed de butler de presidentiele sjerp om, en diende het land de meest kolderieke ministersploeg in decennia op. Louter mannen. Allemaal blank. Conservatief, zwaar gelovig en rechts. Zelfs de militaire dictatuur in zijn laatste jaren durfde dit soort kabinetten niet meer op te hoesten.

En uiteraard: de meeste heren nieuwe ministers hebben lopende processen voor corruptie, witwassen en verkiezingsfraude. Maar ook beschuldigingen van moord en schending van de mensenrechten. Zoals de nieuwe minister van Justitie. (Hij doet er trouwens ook vrouwenzaken bij, en –ach waarom niet- mensenrechten.)

‘Goed nieuws’, blijft Haass volhouden. Je ziet dat er echt iets ‘gebeurt’ tegen de corruptie: hier openbaart zich een ‘essentieel vermogen tot zelfcorrectie’ in de Braziliaanse samenleving.

En daar heeft de Amerikaan gelijk: dit is de ‘zelfcorrectie’ van een elite die zich al te lang gedwongen zag de politieke macht –met het daaruit voortvloeiende corruptiegeld- te delen met een linkse volkspartij. De Arbeiderspartij moest weg. Tot elke prijs. Ook al betekende het een president die niets misdaan heeft te offeren op het altaar van de democratie. Ook al betekent het een heel volk de komende tweeënhalf jaar op te zadelen met een potsierlijke regering, waarvoor ze niet hebben gekozen. En ook niet kunnen gaan kiezen. Want ‘verkiezingen’ is het nieuwe verboden woord.

Deze coup tegen Dilma en de Arbeiderspartij kon plaatsvinden omdat het na tien vette jaren nu economisch indraait. Omdat de betrokkenheid van belangrijke politici de Arbeiderspartij bij het corruptieschandaal rond het staatsoliebedrijf Petrobras tot desillusie, en haat heeft geleid. Dilma ‘had’ het ook niet, zoals de charismatische Lula, die alom geliefd was door volk en tegenstanders.

Maar de echte ‘fout’ van Dilma is dat ze links was. Onderdeel uitmaakt van de emancipatiebeweging in Latijns Amerika die vrijwel overal linkse volksregeringen aan de macht bracht. Een ontwikkeling die in Europa weinig aandacht trok. Op cartoonfiguren als de overleden president Chávez van Venezuela na dan.

Oude elites
En dit is precies wat Haas bedoelt met zijn ‘goede nieuws’. Dat oude elites in de voormalige achtertuin van Amerika de macht weer aan het terugnemen zijn. Dat er weer onversneden neo-liberale politiek wordt gevoerd. Logisch. Haass is de voorzitter van een denktank vol (ex-) bazen van Coca Cola, Morgan Stanley, Golden Sachs, de CIA, en het Amerikaanse leger in het bestuur. Daarom juicht hij restauratie toe. Fijn dus dat de oppositie in Venezuela zich voor het eerst weer verwaardigd heeft met parlementsverkiezingen mee te doen. Argentinië met zijn nieuwe ondernemer-president in de Panama papers is voor Haass een ‘inspiratiebron’ voor de regio. Ik snap zijn uitgangspunt.

Wat mij ergert is de populistische flut-redenering waar Haass zijn verhaal aan ophangt. Overal in de wereld heerst geweld, betoogt hij. Terrorisme en vluchtelingen in Europa. De ‘geopolitieke aspiraties’ van schurken als Rusland, China, en Noord-Korea. En uiteraard Afrika met zijn ‘burgeroorlogen en terreur’. Doffe ellende. Maar kijk. Daar ligt Latijns Amerika! Die oase van vreedzaamheid waar iedereen tot nu toe overheen keek.

Het ‘opmerkelijke’ van Brazilië vindt Haass dan ook dat het huidige ‘goede nieuws’ zich er ‘zonder enig geweld’ afspeelt. Werkelijk? Brazilië is één van de meest gewelddadige landen ter wereld, met rond de 70.000 doden en verdwijningen per jaar. Zelfs percentueel wordt hier twee keer meer gemoord dan bijvoorbeeld Kongo. En drie keer zoveel als in het Nigeria van Boko Haram. Een permanente slachting van armen en uitgestotenen. Indianen, landloze boeren, en zwarte jongeren uit de sloppenwijken. In steden als São Paulo is de politie verantwoordelijk voor een kwart van de moorden.

Nee, dan Mexico. Daar zijn nog wat probleempjes met ‘drugs gerelateerd geweld’, geeft Haass toe. Maar gelukkig is er nu een ‘robuuste democratie’, die met ‘duurzame inspanningen’ het probleem aan het oplossen is. Werkelijk? De laatste keer dat ik keek was nog steeds het grootste deel van het Mexicaanse grondgebied in handen van de drugskartels. Politie, justitie en leger hebben er niets te vertellen, of staan op de loonlijst van de kartels. Net als de politiek.

Misschien dat Haass daarom Midden-Amerika overslaat in zijn betoog. Landen als Guatemala, Honduras en El Salvador worden door de VN als ‘failed states’ beschouwd. Midden-Amerika is het gebied met de meeste moorden ter wereld. De straffeloosheid er bijna 100 procent.

Ook als geheel is Latijns Amerika volgens de VN de meest gewelddadige regio ter wereld. En tevens de regio met de grootste ongelijkheid tussen rijk en arm.

Mijn advies: voordat je in een bootje stapt om hier geluk- of asiel te zoeken. Kom eerst eens kijken. Straks tijdens de Olympische Spelen bijvoorbeeld.

Geef een reactie

Laatste reacties (66)