728
9

Lector openbare orde aan Politieacademie

Lector openbare orde en gevaarbeheersing aan de Politieacademie in Apeldoorn en gasthoogleraar aan de Universiteit van Liverpool. Als gedragswetenschapper is Adang geĂ¯nteresseerd in agressie, verzoening en collectief gedrag, speciaal in verband met openbare orde handhaving, voetbalvandalisme, gebruik van geweld en de interactie tussen politie en burgers.

Theater voor politici

Hoeveel van de politieke leiders van dit moment zullen 9 juni ongeschonden doorkomen?

Dat vroeg ik me af toen ik afgelopen donderdag de Nederlandse première van de theatervoorstelling Hominid bijwoonde op de parkeerplaats van Burgers Zoo in Arnhem. De voorstelling werkte als een tijdmachine voor me.

Zesentwintig jaar geleden deed ik er onderzoek naar het gedrag van chimpansees en verdronk Nikkie, de leider van de chimpanseegroep, in de gracht die het verblijf van de groep omringde. Sommige media reageerden alsof er een staatshoofd overleden was. Het bleek ze niet zozeer om Nikkie’s dood te gaan, maar om de manier waarop hij aan zijn einde gekomen was. De krantenkoppen logen er niet om: “Aap stort zich van rots”, “Getergde apenkoning pleegt zelfmoord”, “Aap verdrinkt zich”, “Machtsstrijd in Burgers”. Nikkie, de “ongekroonde koning van het chimpanseevolk”, zou zichzelf hebben gedood door zich pardoes in een diepe gracht te werpen, een “Vlucht in de dood, bewerkstelligd door twee samenzwerende onderdanen”. Dat was nieuws. Een aap die zelfmoord pleegde. Een fenomeen waarvan we dachten dat het uniek voor mensen was, leek ook in het dierenrijk voor te komen. Het lag toch iets anders. Steeds weer legde ik uit wat er echt gebeurd was met Nikkie, de machtigste chimpansee van Nederland. In een zich lang voortslepende machtsstrijd was een situatie ontstaan waarin Nikkie zich ernstig bedreigd moet hebben gevoeld door zijn beide rivalen, en hij in een moment van paniek geprobeerd heeft over de gracht te springen die het chimpansee-eiland omringt. Hij haalde de overkant niet.

Het was het dramatisch vervolg op de machtsstrijd die Frans de Waal eerder in zijn wereldwijd bekend geworden boek Chimpanseepolitiek beschreven had. Met zijn baanbrekende analyse van de jarenlange verwikkelingen tussen drie chimpanseemannen had Frans de Waal  laten zien dat de wortels van de politiek ouder zijn dan de mensheid. Uiteindelijk was Nikkie aan de macht gekomen door samen met zijn bondgenoot Yeroen rivaal Luit aan te vallen en dodelijk te verwonden.

Op het moment dat Nikkie zelf de dood vond in de gracht was Bert Haanstra druk aan het monteren aan de film Chimps onder elkaar over de chimpanseegroep in Burgers’ waar we samen aan gewerkt hadden. Nadat de film was uitgebracht wilde Bert Haanstra hem ook graag aan de chimpansees vertonen. Dat gebeurde en de chimpansees waren duidelijk zeer geïnteresseerd. De echte test kwam op het moment dat de een jaar eerder overleden Nikkie in beeld verscheen. Het effect was verbluffend: zijn plotselinge filmische terugkeer uit het verleden veranderde zijn twee voormalige rivalen die elkaar vrijwel dagelijks bestreden voor even weer in bondgenoten die niet wisten hoe snel ze elkaar in de armen moesten vliegen. De filmprojector had als een tijdmachine gewerkt.

Die scène maakt helaas geen onderdeel uit van de door de Lunatics (in coproductie met het Amerikaanse Out of Hand Theater) uitgevoerde spectaculaire theatervoorstelling Hominid. De voorstelling is geinspireerd door bovenstaande gebeurtenissen, het boek van Frans de Waal en de film van Bert Haanstra. Het was voor mij onmogelijk er als neutrale toeschouwer naar te kijken, maar ik zag een combinatie van theater en wetenschap die soortsgrenzen overschreed en de tijd deed vergeten. Vooral ook een voorstelling die emoties opriep en tot nadenken stemde. Over vechten, vluchten, onderhandelen en verzoenen, macht en gezag, leven en dood. En daarmee ook over de machtsprocessen waar onze nationale politici in verwikkeld zijn. Ze kunnen er wellicht nog wat van leren.

Geef een reactie

Laatste reacties (9)